Strona główna » Wiedza » Profilaktyka » Jedz zdrowo, bezglutenowo

Jedz zdrowo, bezglutenowo

Dieta bezglutenowa jest wybawieniem dla osób chorych na celiakię. Często stosują ją także osoby ze skłonnościami do alergii lub oczyszczające swój organizm. Należy jednak pamiętać, że w każdym z tych przypadków niezbędne jest dostarczanie większej ilości witamin, minerałów i błonnika.

Zacznijmy od kontrowersyjnego tematu: czy dieta bezglutenowa jest dobra dla każdego? Nie ma na to prostej odpowiedzi. W przyrodzie bowiem nic nie dzieje się bez powodu. W naszej diecie od zarania dziejów, choć…

Człowiek (homo) liczy sobie już jakieś 2,8 miliona lat. Tymczasem zboża i jego produkty na stale zagościły w jego żołądku około 11 tys. lat temu (w późnym paleolicie). Wiązało się to z rozwojem cywilizacji, osiedleniem się ludzi i posiadaniem umiejętności do uprawiania, zbierania i przetwarzania zboża. Pierwsze dowody na tę umiejętnością archeolodzy znajdują w wykopaliskach na terenie dawnej Mezopotamii, 9,5 tys. lat temu sztukę uprawy roli posiedli mieszkańcy Indii, potem Egiptu, Chin.

Młode zboża

W całym procesie ewolucji zboża są więc pokarmem stosunkowo nowym, ale od tychże 10 tys. lat coraz powszechniejszym. Nauczyliśmy się trawić białko zawarte w zbożu (właśnie ów gluten). Do dziś pokutuje więc przekonanie wśród części lekarzy i dietetyków, że zboża i jego przetwory są nam potrzebne. Nie wszyscy tak jednak sądzą. Wystarczy sięgnąć do nowych badań i książek popularnonaukowych, by przeczytać informacje, że mąka nie jest dla nas korzystna.

Wciąż jednak dla wielu ludzi zboża są źródłem białka i błonnika. A przecież nie jedynym! Bardzo bogatym źródłem białka jest soja, rośliny strączkowe, jajka, mięso. Błonnik pochodzący z roślin i owoców także może z sukcesem zastąpić ten zawarty w zbożach (choć warto pamiętać, że we współczesnej diecie produkty zbożowe takie jak mąka są w znacznym stopniu mechanicznie pozbawiane błonnika).

W zbożach jest też szereg substancji, które nam nie służą. Lektyny i saponiny to broń obusieczna – badania naukowe odkrywają przed nami ich korzystne i niekorzystne działania. Kwas fitynowy może z kolei ograniczać wchłanianie niektórych witamin i mikroelementów. Jest wreszcie słynny gluten, białko, które u części ludzi wywołuje reakcję obronną organizmu, która może zakończyć się uszkodzeniem jelita cienkiego i zanikiem kosmków jelitowych.

Dieta bezglutenowa – ryzyko niedoborów

Jak więc widzimy dieta bezglutenowa niesie ze sobą ryzyko niedoborów wielu ważnych substancji i często konieczność ich suplementowania. Czym jest zaś suplementacja? To uzupełnienie, dodatek.

Prawidłowa suplementacja zawsze jest jedynie uzupełnieniem niedoborów wynikających z braków w diecie bądź zaburzenia funkcjonowania organizmu. W przypadku diety bezglutenowej u osób chorych na celiakię mamy oba te przypadki. Z jednej strony dieta jest zubożona o część wszechobecnych w naszym otoczeniu składników, z drugiej strony organizm ma problem z przyswajaniem witamin, minerałów, białek i innych składników odżywczych.

Błonnik w parze z bakteriami

Dobrym przykładem są na przykład suplementy zawierające zdrowe bakterie (L. acidophilus, B. lactis, L. paracasei, L. rhamnosus). Są niezbędne dla funkcjonowania naszego układu odpornościowego i trawiennego. Równowaga bakteryjna może być zachwiana w jelitach właśnie na skutek rozwoju celiakii. Podobnie jest z błonnikiem. Jeśli błonnika pochodzenia zbożowego nie zastępujemy innymi źródłami, mogą pojawić się zaparcia. Wtedy także można rozważyć suplementami z błonnikiem, który ma oznaczenie „bezglutenowy”.

Przeciwutleniacze kontra celiakia

Badania przeprowadzone w Belgradzie wskazują także na znaczenie glutationu w leczeniu niektórych przypadków celiakii. Glutation to aminokwas niezbędny do prawidłowej pracy układu pokarmowego. Jest także przeciwutleniaczem. W Laboratorium Biologii Molekularnej i Endokrynologii Uniwersytetu w Belgradzie naukowcy zmniejszali stres oksydacyjny u dzieci chorych na celiakię właśnie za pomocą glutationu. Warto także pomyśleć o innych przeciwutleniaczach: beta karotenie, witaminie E, selenie.

Skomplikowana maszyna

To nie wszystko, bo u osób chorych na celiakię pojawiają się także niedobory żelaza, cynku, miedzi, wapnia, magnezu, witaminy D, kwasu foliowego, witaminy B12 i ryboflawiny. Istnieje także ryzyko zmniejszonego poziomu witaminy A, E, K – o czym piszemy w innym artykule. Czytając o celiakii i diecie bezglutenowej dobrze jest jednak zdać sobie sprawę, że nasz organizm to skomplikowana maszyna, która do dobrego funkcjonowania potrzebuje bardzo wielu składników. Jeśli zabierzemy mu błonnik z otrębów czy płatków zbożowych to musimy mu go dostarczyć w innej postaci. W przeciwnym razie najpierw zaprotestuje nasz układ trawienny a potem odpornościowy.

 

Antioxidant status and lipid peroxidation in small intestinal mucosa of children with celiac disease.

New Optimum Nutrition Bible. Patrick Holford. Piatkus 2004.