Skrzyp polny występuje w całej Europie (z wyjątkiem wysp śródziemnomorskich), w północnej i południowej Afryce, w północnej Azji i Ameryce. W Polsce jest pospolity na niżu i dolnych partiach gór. Rośnie nad brzegami w wilgotnych zaroślach, na obszarach lasów oraz jako pospolity chwast pól uprawnych, zwłaszcza na kwaśnych glebach. Surowiec: Ziele skrzypu polnego – Herba Equiseti Arvensis zbiera się tylko zielone, rozgałęzione pędy płonne bez dolnych brunatnych części, najlepiej w okresie wiosennym.

Oddziaływanie na organizm

Metaboliczne działanie skrzypu związane jest z krzemem, który działa na cały organizm, szczególnie na tkankę łączną,na wszystkie narządy wewnętrzne, na skórę, włosy, paznokcie, kości, oddziałuje na stan naczyń krwionośnych. Działa wzmacniająco, mineralizująco, regenerująco, oczyszczająco, odtruwająco i przeciwgrzybiczo. Wywiera wpływ na przemianę materii.

Działanie związane z zawartością krzemu

Zawarta w skrzypie łatwo wchłaniana rozpuszczalna krzemionka jest absorbowana w całym organizmie i choć niewiele jej dociera do moczu, to tam pełni rolę koloidu ochronnego zapobiegającego krystalizacji składników mineralnych, a przez to tworzeniu kamieni moczowych. W obrębie dróg moczowych działa również przeciwkrwotocznie i przeciwzapalnie. Związki krzemu mają działanie odmładzające i rewitalizujące. Wpływają na aktywność hormonalną ludzi w sędziwym wieku. Zawarte w skrzypie związki krzemu utrzymują odpowiednią elastyczność i odporność naskórka, tkanki łącznej, kości, błon śluzowych, regulują przepuszczalność naczyń krwionośnych i utrudniają odkładanie się w nich tłuszczu i wapnia.

A. Skóra, włosy i paznokcie W badaniu przeprowadzonym w Brukseli z udziałem 50 kobiet, których skóra twarzy została uszkodzona przez promienie słoneczne, podawano 10 mg krzemu dziennie lub placebo przez 20 tygodni. W grupie przyjmującej suplement krzemu zmarszczki zmniejszyły do 19% oraz poprawiła się elastyczność skóry, natomiast w grupie placebo zmarszczki się pogłębiły. W innym badaniu porównawczym z placebo z udziałem kobiet stwierdzono, że dzięki suplementowi krzemu przyjmowanemu przez 9 miesięcy cienkie włosy stały się znacznie grubsze, mocniejsze i bardziej elastyczne, zaś w badaniu przeprowadzonym w szpitalu Uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku ustalono, że suplement krzemu jest również skutecznym środkiem na łamliwe paznokcie (problem ten dotyczy ok. 20 proc. populacji).

B. Układ krążenia Działanie skrzypu w układzie krążenia polega na zwiększaniu krzepliwości krwi, działa on więc przeciwkrwotocznie, a w przypadku uszkodzenia tkanki krwiotamująco, a także gojąco na tkankę łączną. W znacznie mniejszym stopniu działa krwiotwórczo, zwiększając ilość hemoglobiny i liczbę krwinek czerwonych. Znajduje więc zastosowanie w takich problemach związanych ze zdrowiem krwi i układu krążenia jak: niedokrwistość, zaburzenia krzepnięcia krwi, w obfitych krwawieniach miesiączkowych i w krwawieniach macicznych, w krwawych wymiotach, w krwawieniach z owrzodzeń żołądka, dwunastnicy, okrężnicy i z żylaków odbytu, a także w krwawieniach z nosa i płuc oraz w zwiększonej przepuszczalności i zmniejszonej elastyczności naczyń krwionośnych w miażdżycy.

C. Układ moczowy Działania moczopędne i zdolność usuwania nadmiaru moczanów skrzyp zawdzięcza obecnym w nim flawonoidom. Działają one również rozkurczowo na drogi żółciowe i moczowe, odtruwająco i stymulująco na wątrobę. Flawonoidy również uszczelniają ściany naczyń krwionośnych, poprawiają pracę serca i przeciwdziałają obrzękom. Skrzyp działa ściągająco i przeciwbakteryjnie, uzupełnia również niedobory pierwiastków: potasu, magnezu i innych mikroelementów. Ziele skrzypu znajduje również zastosowanie w dolegliwościach i niesprawnościach nerek i dróg moczowych przy zatrzymaniu moczu, obniżonym przesączaniu w kłębkach nerkowych. W obrzękach spowodowanych nieprawidłową pracą serca i nerek, w gośćcu, kamicy nerkowej, ropomoczu, w kamicy moczowej, w skazie moczanowej, w moczeniu nocnym, w bolesnym zapaleniu pęcherza, w przeroście gruczołu krokowego.

D. Układ oddechowy Wyciągi ze skrzypu doskonale działają na palących tytoń – łagodząco i zmniejszając suchy kaszel i męczący kaszel poranny. Jest też stosowany w przewlekłych chorobach płuc i dróg oddechowych, w nawracającym zapaleniu oskrzeli i nawracających infekcjach dróg oddechowych, w gruźlicy i osłabieniu organizmu, które jest związane z tymi chorobami.

E. Właściwości regeneracyjne i gojące Regenerujące i gojące właściwości skrzypu wykorzystujemy, aby przyspieszyć gojenie się ran i odnowę tkanki łącznej, np. po operacjach, ale także do leczenia uszkodzonej skóry w trądziku, egzemach, wysypkach, strupach, do leczenia zestarzałych rozległych ran, rakotwórczych wrzodów, grzybicy, w ostrodze kości, w przetokach, liszajach, w toczeniu, łuszczycy, a także w nadmiernej potliwości stóp. W tych wypadkach stosuje się skrzyp zewnętrznie i wewnętrznie. Odwar skrzypu stosujemy zewnętrznie do pielęgnacji jamy ustnej i do leczenia zapalenia migdałów. W zapaleniu błony śluzowej jamy ustnej i dziąseł w krwawieniach z dziąseł w polipach podniebienia i gardła. F. Inne możliwe zastosowania Skrzyp zalecany jest w zaburzeniach metabolicznych organizmu, w okresie rekonwalescencji po przebytych chorobach czy operacjach. Doskonale nadaje się dla osób starszych z niedoborem krzemu w kościach, zwłaszcza w podatności na złamania kości oraz utrudnionym wchłanianiu soli wapnia z pokarmu. Pomocniczy jest również w zespole złego wchłaniania wskutek zmian zanikowych w błonie śluzowej przewodu pokarmowego.

Podsumowanie

Skrzyp zawiera bardzo bogaty zestaw składników i dlatego jest stosowany pod różnymi postaciami zewnętrznie i wewnętrznie. W surowym skrzypie i w krótko zaparzanym wykorzystujemy składniki, które łatwo przechodzą do roztworu i takie, które rozkładają się pod wpływem wysokiej temperatury. Ciekawe jest to, że podczas długiego gotowania następuje wypłukanie ze skrzypu krzemionki i innych minerałów, którym wysoka temperatura nie szkodzi, a wręcz dzięki rozmiękczaniu ścianek komórkowych ułatwia wydostanie się na zewnątrz.

Dodatkowe zalecenia

Ponieważ skrzyp zawiera antywitaminę B1, należy robić przerwy w kuracji skrzypem. Bardzo dobrze jest też spożywaćw tym czasie produkty zawierające większe ilości tej witaminy: kiełki pszenicy, pełne ziarna zbóż, otręby, drożdże,nasiona roślin strączkowych, orzechy, migdały. Bezwzględnie wyeliminować z diety alkohol i cukier, który zwiększa zapotrzebowanie na witaminę B1.

Suplementacja

W okresie wiosny ziele skrzypu posiada już w sobie pełne bogactwo składników. To właśnie wiosenny skrzyp polny jest poszukiwanym skarbem zielarzy. Odpowiednio zebrany i przechowywany służy swoimi właściwościami przez cały rok. Najwyższej jakości preparaty skrzypu zawierają zarówno jego ekstrakt w celu wzmocnienia działania, jak i świeży nie przetworzonyskrzyp. W rezultacie otrzymujemy unikalny wyciąg ziołowy o pełnej sile działania zioła występującego w naturze. Tylko szklane opakowania z ciemnego farmaceutycznego szkła (synonim jakości) jest w stanie ochronić jego cenne składniki i gwarantuje zachowanie pełnej potencji wszystkich składników. Preparaty o najwyższej aktywności dostępne są wyłącznie w Aptekach. Farmaceuta posiadający fachową wiedzę z pewnością pomoże w doborze odpowiedniego preparatu i udzieli informacji o sposobie jego zażywania.

Ciekawe obserwacje i konieczność potwierdzenia ich w badaniach

W niektórych schorzeniach zauważono zaburzenia w gospodarce krzemem. Sądzi się, iż zjawisko to jest związane z fizjologiczną rolą krzemu jako koloidu ochronnego. Ma on tendencję do gromadzenia się tam, gdzie tkanki organizmu są w sytuacji zagrożenia. W chorobie nowotworowej następuje gromadzenie się krzemu w tkankach nowotworowych i spadek zawartości krzemu w tkance zdrowej. U osób starszych następuje zmniejszenie ilości krzemu w skórze, w naczyniach krwionośnych i kościach, natomiast zwiększa się jego ilość we krwi i płynach pozakomórkowych. Właśnie tam gromadzą się toksyny z przemiany materii, nadmiar substancji chemicznych pochodzących ze środowiska zewnętrznego, nadmiar soli, tłuszczów nasyconych i substancji pochodzących z niezdrowej żywności. U kobiet w ciąży i karmiących następuje zwiększenie stężenia krzemu z osoczu krwi, aby łatwiej było go przekazać dziecku w łonie lub niemowlęciu wraz z mlekiem.

Piśmiennictwo:

  1. Herbal Medicine 2000 American Botanical Cancil
  2. Leksykon roślin leczniczych red. Aleksander Ożarowski, Państwowe Wydawnictwa Rolniczei Leśne 1990
  3. Xięga Zielarska. Elżbieta Zielińska. FOX 1997
  4. Scheinfeld N. Dahdah MJ, Scher R (2007). Vitamins and minerals their role in nail healthand disease. J Drugs Dermatol; 6:782-787
  5. Sripanyakorn S, Jugdaohsingh R, Dissayabutr W, Anderson SH, Thompson RP, Powell JJ(2009). The comparative absorption of silicon from different foods and supplements.Br J Nutr: 102:825-834
  6. Jugdaohsingh R, Anderson SH, Tucker KL, Elliott H, Kiel Dp, Thompson RP, Powell JJ(2002). Dietary silicon intake and absorption. Am J Clin Nutr; 75: 887-893