Luteina

Luteina jest naturalną substancją syntetyzowaną wyłącznie przez rośliny. Występuje w zielonych liściach warzyw oraz w samych warzywach o żółtym i pomarańczowym zabarwieniu. Owoce również zawierają w swoim składzie luteinę. Luteina należy do bardzo licznej grupy związków – karotenoidów (naturalnych barwników roślinnych).
Karotenoidy mają silne właściwości antyoksydacyjne, ale też część z nich ulega w organizmie przekształceniu do witaminy A. Oprócz luteiny do najbardziej znanych w tej grupie należą: likopen, beta-karoten, zeaksantyna, kryptoksantyna.
Luteina bardzo dobrze rozpuszcza się w tłuszczach. Ze względu na te właściwości korzystne jest spożywanie produktów będących źródłem luteiny z posiłkami zawierającymi tłuszcze, gdyż zwiększa się wtedy jej biodostępność.

Rola w organizmie

Luteina ulega w organizmie podobnym przemianom jak tłuszcze. W wyniku procesów trawiennych w obecności kwasów żółciowych jest transportowana za pośrednictwem krwi do wątroby. Następnie krew transportuje ją z wątroby do tkanek w zależności od zapotrzebowania i jej roli w tkankach. Luteina i zeaksantyna najaktywniej gromadzą się w soczewce oka i centralnej części siatkówki – plamce żółtej.
Plamka żółta siatkówki oka umożliwia widzenie centralne i jest odpowiedzialna za ostrość widzenia. Luteina i zeaksantyna są jedynymi karotenoidami występującymi zarówno w plamce, jak i soczewce oka ludzkiego. Pełnią dwojaką funkcję w obu tkankach: działają jako silne antyoksydanty i filtrują wysokoenergetyczne światło niebieskie.
Niebieskie światło – zarówno słoneczne, jak i wewnątrz budynków – może powodować stres oksydacyjny i uszkodzenia wolnorodnikowe w narządach wystawionych na działanie światła, takich jak oczy i skóra. Badania pokazują, że luteina i zeaksantyna zmniejszają intensywność niebieskiego światła w siatkówce aż o 90%, znacznie ograniczając uszkodzenia oksydacyjne.
Oprócz kluczowego znaczenia dla zdrowia oczu luteina i zeaksantyna są ważnymi składnikami odżywczymi, które zapobiegają chorobom układu sercowo-naczyniowego, udarom i nowotworom płuc. Mogą także chronić przed chorobami skóry związanymi z nadmiernym wpływem promieniowania ultrafioletowego.

Choroby oczu

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem jest główną przyczyną utraty wzroku wśród osób w starszym wieku. Jego cechą charakterystyczną jest zanik plamki żółtej. Plamka żółta siatkówki to niewielki obszar o szerokości zaledwie 2 milimetrów znajdujący się z tyłu oka, w środkowej części siatkówki. Centralna część plamki zwana jest dołkiem środkowym siatkówki i zawiera najwięcej pręcików i czopków. Umożliwia widzenie centralne.
Rozróżnia się dwa stadia zwyrodnienia plamki:
Wczesne (suche) – cechuje się zmianą barwnika w nabłonku siatkówki i plamki żółtej.
Późne (wysiękowe, mokre) – charakteryzuje się wysiękiem, krwotokiem wewnątrz siatkowym i tworzeniem się blizn.
W wielu badaniach obserwowano zależność pomiędzy stężeniem luteiny i zeaksantyny w plamce żółtej, ich spożyciem w diecie a zwyrodnieniem plamki.

Jaki jest związek luteiny ze zwyrodnieniem plamki?

Luteina gromadzi się w plamce oka w następstwie jej spożywania. Filtruje światło niebieskie i może chronić plamkę żółtą przed uszkodzeniami wolnorodnikowymi. Zdrowa plamka umożliwia prawidłowe widzenie centralne. Stan plamki ulega pogorszeniu wskutek wieloletniej ekspozycji na światło i inne czynniki stresowe, co ostatecznie może prowadzić do jej zwyrodnienia.
W jednym z badań stwierdzono spadek ryzyka zwyrodnienia o 57% u osób o największym spożyciu luteiny i zeaksantyny (powyżej 6 mg/dobę). Berstein i wspólnicy wykazali, że suplementacja 4 mg luteiny dziennie prowadziła do wzrostu gęstości barwnika w plamce u pacjentów ze zwyrodnieniem plamki, w porównaniu z grupą nie przyjmującą suplementu. W badaniach na 14 pacjentach, trwających 12 miesięcy, Richer wykazał poprawę w testach ostrości widzenia u 92% pacjentów. Pacjenci spożywali 14 mg luteiny 4-7 razy w tygodniu. W randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą w 2004 roku, przeprowadzonym na 90 mężczyznach z zanikowym zwyrodnieniem plamki, oceniano gęstość barwnika w plamce, czas po olśnieniu plamki, czułość kontrastową i ostrość widzenia, na początku badania oraz co 4 miesiące przez okres 1 roku. Najbardziej znaczący był wzrost gęstości barwnika w plamce 36% i 43% w grupie przyjmującej dodatkowo antyoksydanty. Suplementacja luteiną również prowadziła do znacznej poprawy ostrości widzenia, obiektywnych parametrów funkcji widzenia, czasu po olśnieniu i czułości kontrastowej. Badanie to potwierdziło, że luteina odgrywa ważną rolę w utrzymaniu zdrowych oczu oraz, że zwyrodnienie plamki związane z wiekiem dobrze reaguje na suplementację luteiny.

Zaćma

Zaćma to rozwojowe lub zwyrodnieniowe zmętnienie soczewki oka, które prowadzi do stopniowej i bezbolesnej utraty wzroku. Proces utleniania może być czynnikiem sprawczym w zaćmie, powodującym powstawanie nierozpuszczalnych utlenionych białek w soczewce.
W badaniach nad poziomem luteiny i zeaksantyny w soczewkach z zaćmami stwierdzono nawet trzykrotnie wyższy ich poziom w tkance nabłonkowej nowej (z mniejszymi zmianami niż w starszej wewnętrznej). W podwójnie ślepej randomizowanej próbie klinicznej, prowadzonej z grupą pacjentów o klinicznie zdiagnozowanej zaćmie, podawano 15 mg luteiny 3 razy w tygodniu przez 2 lata. U pacjentów z luteiną zaobserwowano statystycznie istotną poprawę ostrości widzenia, wrażliwości na oślepienie oraz wyższe stężenie luteiny w surowicy krwi niż u pacjentów w grupie placebo.

Zwyrodnienie barwnikowe siatkówki

Zwyrodnienie barwnikowe siatkówki jest rzadką, dziedziczną chorobą zwyrodnienia, charakteryzującą się zanikiem światłoczułych pręcików w siatkówce.
Prowadzi to na początku do np. słabego widzenia nocnego, następnie do stopniowej utraty widzenia obwodowego aż do widzenia lunetowego. Możliwości leczenia są niewielkie, stwierdzono między innymi, że duże dawki witaminy A spowalniają proces zwyrodnieniowy.
Obecnie prowadzone są badania nad wpływem luteiny na to schorzenie. W dotychczasowych opublikowanych badaniach wykazano, że pacjenci z retinopatią barwników przyjmujący 40 mg luteiny dziennie przez 9 tygodni znacznie poprawili ostrość widzenia.

Zdrowie skóry

Luteina również gromadzi się w skórze. Z badań wynika, że luteina może odgrywać rolę w zachowaniu zdrowej skóry. Niedawno przeprowadzone badanie kliniczne na ludziach wykazało, że 10 mg luteiny FloraGLO dziennie zwiększa nawodnienie i elastyczność skóry oraz ogranicza peroksydację lipidów w skórze. Lipidy są substancjami oleistymi w skórze, które mają istotne znaczenie dla jej zdrowego wyglądu. Ponadto stanowią barierę, która spowalnia utratę wilgotności skóry. Luteina w preparatach do stosowania miejscowego w znaczący sposób poprawia stan skóry, a w połączeniu z suplementami luteiny przyjmowanymi doustnie daje nawet lepsze rezultaty. Jest to pierwsze badanie, w którym wykazano poprawę zdrowia skóry dzięki suplementacji samą luteiną.

Choroby układu krążenia i udary

W badaniu pokazano, że lipoproteina o małej gęstości LDL (zły cholesterol) jest jednym z kluczowych czynników rozwoju miażdżycy naczyń krwionośnych, która jest jednym z procesów patologicznych w chorobach sercowo-naczyniowych i mózgowo- naczyniowych. Z tego względu badano karotenoidy pod kątem zmiatania wolnych rodników i hamowania peroksydacji tłuszczów w chorobach sercowo-naczyniowych i mózgowo-naczyniowych. Udało się zaobserwować spadek tempa tzw. miażdżycy bezobjawowej u mężczyzn i kobiet, u których zanotowano wyższy poziom w surowicy luteiny i zeaksantyny. Naukowcy stwierdzili, że wyższy poziom tych karotenoidów może być czynnikiem chroniącym przed wczesną miażdżycą tętnic.

Nowotwory

W dziesięcioletnim badaniu, w którym wzięło udział 120 tysięcy mężczyzn i kobiet w USA zaobserwowano istotny spadek zachorowań na nowotwory płuc wśród osób spożywających większe ilości karotenoidów, w tym luteiny i zeaksantyny. Celem bardzo ciekawego badania populacji wysp Południowego Pacyfiku było zbadanie związku pomiędzy spożyciem luteiny a występowaniem raka płuc. Naukowcy odkryli odwrotny związek pomiędzy spożyciem luteiny a występowaniem raka płuc i wyraźnie mniejszy wskaźnik zachorowań na ten nowotwór wśród Fidżyjczyków w porównaniu z innymi populacjami Południowego Pacyfiku. Fidżyjczycy spożywają dziennie średnio 20 mg luteiny (głównie w ciemnozielonych warzywach), natomiast mieszkańcy innych państw Południowego Pacyfiku stosują dietę ubogą w kolorowe warzywa i owoce.

Luteina a zdrowie kobiet

W jaki sposób luteina wpływa na zdrowie kobiet i niemowląt?

Obecność luteiny wykryto w tkankach piersi oraz szyjki macicy i jajników. Przedmiotem aktualnie prowadzonych badań jest również rola, jaką luteina może odgrywać w okresie ciąży i karmienia piersią. W badaniach wskazano, że poziom luteiny wzrasta w osoczu w całym okresie ciąży, ale dotychczas nie zidentyfikowano przyczyn tego zjawiska.
Luteinę wykryto także we krwi znajdującej się w pępowinie po porodzie oraz w siarze i mleku matki. Wysnuto teorię, że luteina może być wydzielana do mleka matki. Podstawą tej hipotezy było stwierdzenie, że poziom luteiny i beta-karotenu w surowicy jest taki sam, natomiast poziom luteiny w mleku matki jest znacznie wyższy niż beta-karotenu.

Powszechne źródła pokarmowe:

agrest, awokado, brokuły, cukinia, czarne porzeczki, dynia, jarmuż, jeżyny, kapusta, kiwi, maliny, marchew, natka pietruszki, nektarynki, papryka, sałata, szpinak.

Suplementacja

Zalecana porcja dzienna Luteiny to 6-20 mg. Aby dostarczyć 6 mg luteiny do organizmu musielibyśmy zjeść cały talerz świeżego szpinaku. Luteina jest rozpuszczalna w tłuszczach, więc najlepiej spożywać ją podczas posiłku lub po posiłku.
Należy wybierać preparaty zawierające naturalną, oczyszczoną luteinę, która jest identyczna z tą występującą w zielonych warzywach liściastych. Naturalna Luteina FloraGLO to luteina oczyszczona, w wolnej postaci i w związku z tym jest wchłaniania do organizmu w sposób bezpośredni, bez konieczności trawienia enzymatycznego, czyli bezstratnie.
Tania, powszechnie stosowana luteina enzymatyczna charakteryzuje się znacznie słabszą przyswajalnością. Szklane ciemne opakowanie preparatu z Luteiną gwarantuje jej świeżość i aktywność, gdyż jest ona bardzo wrażliwa na warunki zewnętrzne. Luteina oczyszczona FloraGLO jest bardzo bezpieczna (najczęściej używana w badaniach klinicznych), nie stwierdzono żadnych interakcji z przyjmowanymi lekami. Maksymalna porcja, której nie należy przekraczać to 140 mg/dobę.

Piśmiennictwo:

  1. Krinsky, N.I., et al., (2003). “Biologic Mechanisms of the Protective Role of Lutein and Zeaxanthin in the Eye.” Annu. Rev. Nutr. 23: 71-201.
  2. Edyta Kwiatkowska “Luteina- źródło w diecie i potencjalna rola prozdrowotna” Postępy Fitoterapii nr 2/2010.
  3. Richer S.P., W. Stiles, et al. (2004). “Double-masked, placebo-controlled, randomized trial of lutein and antioxidant supplementations in the intervention of atrophic age-related macular degeneration: the Veterans LAST study (Lutein Antioxidant Supplementation Trial).”
  4. Optometry 75: 216-230.
  5. Lee, E.H., D. Faulhaber, et al. (2004). “Dietary lutein reduces ultraviolet radiation-induced inflammation and immunosuppression. J Invest Dermatol 122: 510-517.
  6. Dwyer, J.H., M. Navab, et al. (2001). „Oxygenated carotenoid lutein and progression of early atherosclerosis: the Los Angeles atherosclerosis study.” Circulation 103(24):2922-7