Lizyna to aminokwas egzogenny i należy go pozyskiwać z pożywienia, ponieważ organizm człowieka nie potrafi go produkować. Jako że jest aminokwasem egzogennym, wchodzi w skład większości białek, które budują organizm i zapewniają mu prawidłowe funkcjonowanie. Komórki ustrojowe mogą syntetyzować specyficzne białka pod warunkiem dostępności odpowiednich aminokwasów w odpowiednich ilościach. Ogromna różnorodność białek, która odpowiada za ich późniejszą specjalizację, wynika jedynie z sekwencjii ilości aminokwasów użytych przez nasz organizm do ich budowy. Białka produkują hormony, budują układ odpornościowy, produkują enzymy, budują i odbudowują tkanki (np. kolagen, tkanka kostna). Umiarkowany wysiłek fizyczny i odpowiednio zbilansowana dieta zapewnia nam trwanie w zdrowiu. Trwanie w zdrowiu to również sprawne siły samoobrony organizmu i zdolność do regeneracji. Wszystkie te mechanizmy funkcjonują dzięki przemianie materii i odżywianiu. Organizm ma możliwość tworzenia wyspecjalizowanych białek z udziałem lizyny, jeżeli w diecie spożywamy pokarmy z zawartością tego niezbędnego aminokwasu. Warto, więc uwzględnić w diecie: sery, jaja, ryby, fasolę (limeńską), mleko, ziemniaki, czerwone mięso, produkty sojowe, drożdże, kurczaki, wołowinę i jagnięcinę. Taka dieta zapewnia również organizmowi możliwość szybszej regeneracji po urazach sportowych i zabiegach chirurgicznych. Dzieci spożywające duże ilość produktów zawierających lizynę zapewniają organizmowi większy komfort budowania naturalnie mocnych kości. Zdolności organizmu do wykorzystywania naturalnych mechanizmów obronnych za pomocą wyspecjalizowanych białek tworzony przy udziale lizyny, widoczna jest w relacji „organizm – wirus opryszczki”. Od momentu, gdy osoby w sposób świadomy zapewniają sobie w diecie odpowiedni poziom lizyny (poprzez spożywanie odpowiedniej ilości pokarmów bogatych w lizynę), ten estetyczny i bolesny problem znany jest przeważnie z opowieści lub reklam. Wiadomo, że: nadmiar spożycia alkoholu może skutkować zatruciem organizmu o różnym nasileniu. Ciekawe: organizm szybko, ale w odpowiednim tempie wykorzystuje różne białka zawierające lizynę do przywracania równowagi po takich zatruciach, dość dobrze niwelując niezamierzone skutki jego spożywania.

POWSZECHNE ŹRÓDŁO POKARMOWE

Sery, jaja, ryby, fasola (limeńska), mleko, ziemniaki, czerwone mięso, produkty sojowe i drożdże, kurczak, indyk, wołowina, jagnięcina, migdały, pełnoziarnisty chleb, czekolada.

OBJAWY NIEDOBORU W DIECIE

W przypadku długotrwałego spożywania zbyt małej ilości produktów spożywczych będących źródłem tego niezbędnego aminokwasu lub wręcz unikania takich produktów, np. z różnych względów (dietetycznych, alergicznych), organizm może borykać się z jego niedoborem, a my możemy doświadczać różnego rodzaju skutków takiej sytuacji. Naukowcy analizując dietę osób pod względem zawartości lizyny, zaobserwowali korelację z poziomem stanu zdrowia. Dietę ubogą w pokarmy zawierające lizynę stosowały osoby, u których stwierdzono anemię, zaburzenia enzymatyczne, wypadanie włosów, spadek energii, nieadekwatne do zmęczenia przekrwione oczy, nadmierną drażliwość. W takich przypadkach, jak zaburzenia w funkcjonowaniu układu rozrodczego, upośledzenia tempa rozwoju czy utrata masy ciała, analiza diety wskazywała również na bardzo niski poziom lizyny pozyskiwanej z pożywienia.

UKŁAD ODPORNOŚCIOWY

Białka budujące nasz układ odpornościowy wykorzystują w swojej strukturze jako aminokwas niezbędny lizynę. Główny udział białek lizynowych obserwuje się w produkcji przeciwciał i enzymów sterujących układem odpornościowym. Obserwowano silną zależność i udział lizyny w walce, jaką organizm prowadzi, gdy jest dotknięty półpaścem.

OCHRONA UKŁADU SERCOWO-NACZYNIOWEGO

Zmiany miażdżycowe w tętnicach prowadzą do uszkodzenia ich wewnętrznej struktury, to z kolei może przyczyniać się do zmian warunków przepływu krwi, zanieczyszczenia jej zakrze­pami, małej elastyczności naczyń. To wszystko prowadzi do nad­miernego obciążenia mięśnia sercowego i może powodować choroby serca.

Zmiana diety na bogatą w lizynę otwiera proces powrotu do równowagi, gdyż lizyna tworzy białka wzmacniające struktu­rę tkanki w ściankach tętnic, z jednej strony ogranicza tempo niekorzystnych zmian, z drugiej zaś przyspiesza gojenie się i re­generację. Dzięki temu, że jest prekursorem innego niezwykle ważnego związku karnityny skutecznie wzmacnia udział tego składnika w utrzymaniu w zdrowiu układu sercowo-naczyniowego.

 

ZDROWIE KOŚCI

Jednym z problemów występujących w przypadku słabych kości jest zjawisko, gdzie pacjenci spożywają odpowiednie i wystar­czające ilości wapnia w diecie, ale wapń nie jest tak sprawnie wbudowywany w kości. Bardzo często obserwuje się u tych pacjentów zbyt dużą ilość wapnia wydalanego z moczem. Ana­lizując dietę tych osób i wprowadzając różne jej modyfikacje, odkryto, że niedobór lizyny w diecie jest powiązany z nadmierną ilością wydalanego z moczem wapnia. Po zmianie diety sytuacja ulega znacznie poprawie.

Warto więc pamiętać o diecie bogatej w lizynę u kobiet w wieku okołomenopauzalnym i osób w sędziwym wieku. Obecnie pro­wadzi się w wielu ośrodkach badania, które bardziej szczegóło­wo wyjaśni ten mechanizm.

ZAWARTOŚĆ LIZYNY W WYBRANYCHPRODUKTACH:

migdały (70 sztuk) 580 mg, halibut (100 g) 2200 mg, łosoś (100 g) 2350 mg, indyk (100 g) 2400 mg, tuńczyk (3/4 puszki) 2500 mg, wieprzowina (100 g) 1850 mg, wątróbka (100 g) 1950 mg, chleb pełnoziarnisty

(1 kromka) 60 mg, ser żółty (100 g) 1700 mg, czekolada (100 g) 200 mg, kurczak (100 g) 2700 mg, wołowina (100 g) 2200 mg, groszek zielony (3/4 szklanki) 80 mg, fasolka limeńska (100 g) 1470 mg, fasolka czerwona

(1/2 puszki) 420 mg, sardynki (7 średnich sztuk) 1850 mg.

Preparaty z lizyną należy nabywać wyłącznie w aptekach. Należy zwrócić uwagę, czy lizyna w preparacie znajduje się w postaci wolnej (literka „L-” przed nazwą), tzn. organizm wchłania ją bezpośrednio do krwiobiegu bez konieczno­ści trawienia. Najwyższej jakości preparaty zawierają lizynę w takiej formie, pochodzenia roślinnego i nie zawierają cu­kru, soli, skrobi, glutenu, soi, produktów mlecznych i są pro­dukowane bez użycia sztucznych substancji aromatycznych, konserwujących i barwiących.

 

MOŻLIWE KORZYŚCI ZE ZWIĘKSZONEGO SPOŻYCIA 

Dbałość o spożywanie odpowiedniej ilości lizyny w diecie ma dwojakie znaczenie. Po pierwsze organizm ma jej odpowiedni zapas do regulacji wielu różnych procesów i utrzymuje się dzięki temu w równowadze zdrowotnej. Z drugiej zaś strony okresowo może zwiększać zapotrzebowanie na ten niezbędny aminokwas w celu wykorzystania go do działań profilaktyczno-naprawczych i regenerujących. Mechanizm ten jest uaktywniony w przypadku, gdy organizmowi doskwiera opryszczka, półpasiec. Mechanizm regeneracyjny z udziałem lizyny jest również bardzo wydajny i sprawny, gdy dotyczy regeneracji tkanek i regeneracji mięśni (powysiłkowe i pourazowe).

PROFILAKTYKA I LECZENIE OPRYSZCZKI

Lizyna jest obecna i aktywna w procesie usprawniania pracy układu odpornościowego szczególnie, gdy jej spożycie wiąże się ze spożywaniem odpowiedniej ilości pokarmów bogatychw cynk i witaminę C. Ciekawie wygląda obserwacja i odkrycie, że wysoki poziom argininy u niektórych osób sprzyja i przyczynia się do rozwoju opryszczki. Arginina jest niezbędna wirusowi opryszczki do replikacji. Osłabiony układ odpornościowy jest również odpowiedzialny za niekontrolowaną dynamikę replikacji tego wirusa. Jednak wiadomo, że lizyna antagonizuje argininę. Oznacza to, żewysoki poziom lizyny obniża poziom argininy. Ciekawe jest to, że osoby bez skłonności do występowania opryszki spożywają dietę o wysokiej zawartości produktów bogatych w lizynę. U osób ze skłonnościami do częstego występowania opryszki sytuacja jest odwrotna. Bardzo ciekawie wygląda na tym tle badanie z 2005 roku, gdzie kilkudziesięciu pacjentom z opryszczką polecono smarować obolałe miejsce maścią z lizyną. Rezultat: 40% pacjentów nieodczuwało symptomu opryszki po 3 dniach, a 87% pacjentówpo 6 dniach. Informacje te brzmią obiecująco szczególnie na tle faktów, że dolegliwości związane z opryszczką mogą trwać nawet do 21 dni.

OCZYSZCZANIE ORGANIZMU Z OŁOWIU

Zanieczyszczenie organizmu metalami ciężkimi może być jedną z długotrwałych i słabo wykrywalnych przyczyn braku komfortu zdrowotnego.

Naukowcy wykazali, że lizyna dostarczona do organizmu w diecie wykazuje zdolność do wiązania się z ołowiem, sku­tecznie zmniejszając jego toksyczność i przyspieszając jego usuwanie z organizmu.

 

STANY LĘKOWE, NIEPOKOJE SPOWODOWANE

W 2010 roku przeprowadzono ciekawe badania porównu­jące skuteczność różnych preparatów, w tym ziołowych za­wierających lizynę i argininę. Okazało się, że w tym badaniu najlepsze rezultaty przyniosło spożycie połącznia lizyny i ar­gininy.

Obserwacje te potwierdziły wcześniejsze rezultaty podob­nych badań, gdzie kombinacja lizyny i argininy pomagała koić lęk i niepokój poprzez normalizację poziomu hormonów od­powiedzialnych za reakcję na stres.

UWAGI DIETETYCZNE:

  • W przypadku stosowania diety bogatej w lizynę nie odnotowano interakcji z lekami.
  • Diety wysoce bogatej w lizynę nie należy stosować przez okres dłuższy niż 6 miesięcy, ze względu na możliwość obniżenia w organizmie poziomu argininy.
  • Dieta wysoce bogata w lizynę może powodować podobne objawy alergiczne u osób uczulonych na jaja, produkty mleczne i pszenicę, jak przy spożyciu tych produktów.

SUPLEMENTACJA

Do uzupełnienia diety w lizynę mogą być pomocne preparaty zawierające ten składnik spożywczy. Odczuwalne rezultaty spożywania lizyny dla zachowania dobrego zdrowia obser­wowano już od około 500 mg porcji dziennej.

Oczywiście zapotrzebowanie organizmu może się zwiększać w zależności od konieczności jej wykorzystania, czy to w ce­lach profilaktycznych, czy naprawczych.

Przeciętnie, np. dla przywrócenia równowagi w opryszczce, organizm zużywa około 3000 mg dziennie lub więcej, a po ustąpieniu objawów jeszcze parę dni intensywnie wykorzy­stuje ją do naprawy i wzmocnienia profilaktycznego zmienio­nych tkanek.

 

Piśmiennictwo:

  1. Civitelli R, Villareal DT, Agnusciei D, Nardi P, Avioli LV, Gennari C. „Dietary L-lysine and calcium metabolism in humans.” Nutrition. 1992 Nov-Dec;8(6):400-5.
  2. Shaheen E. Lakhan, Karen F. Viera „Nutritional and herbal supplements for anxiety and anxiety-related disorders: systematic review.” Nutrition Journal. October 2010.
  3. Singh BB, Udani J, Vinjamury SP, Der-Martirosian C, Gabdhi S, Khorsan R, Singh V. „Safety and effectiveness of an L-lysine, zinc, and herbal-based product on the treatment of facial and circumoral herpes.” Altern Med Rev. 2005 Jun;10(2):123-7.
  4. Prescription for Nutritional healing Phyllis A. Balch, CNC; Avery NY 2006
  5. Flodin NW. J Am Coll Nutr 1997;6:7–21
  6. Kagan, C. The Lancet, 1:137, 26 Jan 1974)
  7. Wolinski, I., and Frosmire, G. J., Gerentology, 1982, 28: 156-162