Strona główna • Wiedza • Akademia zdrowia • Suplementacja w chorobie zwyrodnieniowej stawów - cz. 2

Suplementacja w chorobie zwyrodnieniowej stawów – cz. 2

Piotr Nawrat

Dzięki postępom medycyny, biochemii i nauk pokrewnych, obserwujemy coraz większe zainteresowanie doustną suplementacją kwasem hialuronowym, niejednokrotnie w połączeniu z innymi glukozoaminoglikanami (GAG) oraz kolagenem. 

W części pierwszej artykułu opisano trzy substancje znajdujące obecnie coraz większe zastosowanie w suplementacji doustnej dla zachowania właściwej kondycji stawów i skóry, a także w profilaktyce chorób zwyrodnieniowych i starzenia się tych tkanek. Były to kwas hialuronowy (HA), kolagen i siarczan chondroityny. W powyższych stanach stosuje się także szereg innych substancji, do najbardziej popularnych należy glukozamina stosowana od wielu lat, jednak celem niniejszego opracowania jest przybliżenie obecnych tendencji do stosowania w tych przypadkach suplementacji kompleksowej przy pomocy składników naturalnie występujących w tkankach łącznych, jakimi są chrząstka i skóra.

W chwili obecnej, dzięki postępom medycyny, biochemii i nauk pokrewnych, obserwujemy coraz większe zainteresowanie doustną suplementacją kwasem hialuronowym, niejednokrotnie w połączeniu z innymi glukozoaminoglikanami (GAG) oraz kolagenem. Także obserwacje populacji charakteryzujących się długowiecznością oraz dobrym stanem stawów i skóry w starszym wieku skłaniają do poszukiwań w tym zakresie poprzez badanie ich sposobu odżywiania, który niejednokrotnie wskazuje na stałą obecność składników działających ochronnie na kwas hialuronowy, a także pobudzających jego syntezę w organizmie.

Kwas hialuronowy w postaci iniekcji dostawowych jest stosowany w chorobie zwyrodnieniowej stawów od połowy lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Nieco później zastosowano go także w postaci iniekcji podskórnych i śródskórnych, jako tzw. wypełniacz, do modelowania konturów skóry i usuwania zmarszczek, które w istocie powstają między innymi dlatego, że z wiekiem ilość HA w organizmie znacząco się zmniejsza. Suplementacja doustna jest stosunkowo najnowszą metodą jego stosowania zdobywającą coraz większe zastosowanie w ciągu ostatnich kilku lat.

Etiologia choroby zwyrodnieniowej stawów do dziś nie jest do końca poznana, żyjemy coraz dłużej i nasze stawy ulegają naturalnemu zużyciu, może ona zaistnieć także w młodszym wieku na skutek doznanych urazów, co np. często obserwujemy m.in. u osób uprawiających sport wyczynowy. W stawach HA jest obok kolagenu kluczową substancją odpowiedzialną za właściwą budowę i integralność chrząstki, jest on także jednym z najważniejszych składników płynu maziowego determinującym jego właściwości fizyczne, szczególnie lepkość i gęstość, a zatem zdolność tego płynu do smarowania i zwilżania powierzchni stawowych. Roztwory HA wykazują tzw. nienewtonowską lepkość i charakteryzują się właściwościami określanymi jako wiskoelastyczne. Dzięki obecności HA takie właściwości posiada płyn maziowy, co umożliwia mu działanie jako amortyzatora wstrząsów w przypadku działających na staw nagłych sił, a jako smaru w przypadku normalnego ruchu stawu. HA chroni więc staw przed uszkodzeniami mechanicznymi, jakie mogłyby powstać w trakcie jego normalnej pracy. HA z powodu swojej budowy chemicznej działa także jako filtr wpływający na ruch różnych cząsteczek i komórek wewnątrz stawu. Chrząstka także w dużym stopniu jest odżywiana od wewnątrz stawu, poprzez składniki odżywcze uprzednio wydzielane do płynu maziowego przez błonę maziową. Właściwe stężenie i masa cząsteczkowa zawartego w płynie maziowym HA są więc także istotne dla właściwego odżywiania chrząstki. Jednym z pierwszych objawów choroby zwyrodnieniowej stawów jest spadek stężenia i degradacja łańcuchów HA w płynie maziowym. Powoduje to osłabienie właściwości wiskoelastycznych tego płynu i wszystkie powyższe działania ulegają osłabieniu narażając chrząstkę i powierzchnie stawowe na uszkodzenia mechaniczne, a także zapalne, bowiem HA pełni też rolę wymiatacza wolnych rodników. Tak więc działanie HA w stawie jest w dużej mierze zależne od jego właściwości fizycznych, ale nie tylko. Intensywne badania tej cząsteczki wskazują na wiele jej właściwości także biochemicznych. Poprzez receptor CD44 – glikoproteinę szeroko rozpowszechnioną na komórkach układu immunologicznego – HA powoduje m.in. adhezję leukocytów, ich migrację do tkanek i zasiedlanie ogniska zapalnego. Także poprzez receptor RHAMM (receptor for hyaluronan mediated motility) HA odgrywa rolę w procesie chemotaksji i migracji makrofagów. Wiadomo, że podanie egzogennego HA stymuluje zwiększenie syntezy endogennego HA, a także zwiększenie syntezy siarczanu chondroityny oraz proteoglikanów, tych ostatnich także w obecności IL-1α, jednej z głównych cytokin prozapalnych. HA hamuje także proces rozkładu i uwalniania proteoglikanów z chrząstki, przez co wywiera wpływ ochronny na degradację macierzy zewnątrzkomórkowej. HA wpływa również bezpośrednio na mediatory zapalenia, obniża poziom prostaglandyn i leukotrienów w ognisku zapalnym, obniża indukowaną przez IL-1 syntezę PGE2, która odpowiada za ból i rozszerzenie naczyń w chorobie zwyrodnieniowej stawów. HA obniża też ekspresję samej IL-1 oraz stromelizyny, jednej z metaloproteinaz odpowiedzialnej za degradację chrząstki. Hamuje także TNF-α, kolejną, istotną, prozapalną cytokinę. Przyczynia się do zwiększenia produkcji inhibitora metaloproteinaz TIMP-1. Zmniejsza uwalnianie kwasu arachidonowego, którego kaskada jest klasycznym modelem powstawania stanu zapalnego. Przeciwdziała wzrostowi aktywności MMP-9 (metaloproteinaza) i działa protekcyjnie na katabolizm kolagenu wywołany IL-1. Wymieniono jedynie najważniejsze działania HA, jest ich znacznie więcej, a zapewne możemy się spodziewać nowych odkryć dotyczących tej niezwykłej cząsteczki.

Z powodu powyższych, zarówno mechanicznych, jak i biochemicznych właściwości HA jest obecnie obiektem dużego zainteresowania w zastosowaniach zewnętrznych zarówno w medycynie, jak i kosmetyce, a suplementacja doustna wydaje się być dobrym czynnikiem wspomagającym przede wszystkim proces hamowania starzenia się skóry i stawów, a także zastosowania w chorobach oczu. W ostatnim czasie obserwujemy powstawanie wielu nowych, doustnych suplementów zawierających HA w swoim składzie, często w kombinacji z kolagenem i innymi proteoglikanami, bądź prostymi cząsteczkami, z których są one zbudowane. Należy przy tym zauważyć, że stosowanie HA w każdej formie jest bardzo bezpieczne, jest to całkowicie naturalna cząsteczka występująca w takiej samej postaci u wszystkich ssaków, można ją wytworzyć także biotechnologicznie i niezależnie od źródła pochodzenia zawsze jest taka sama, co eliminuje ryzyko powstawania uczuleń spowodowanych przez sam HA. Postęp pozwala na opracowanie odpowiednich formuł czynników suplementacyjnych, zapewniających ich właściwe i odpowiednio duże wchłanianie oraz transport do miejsc przeznaczenia jak tkanka chrzęstna, czy skóra.

Jedną z takich obiecujących, kompleksowych formuł jest BioCell Collagen II®, opracowany i opatentowany przez firmę BioCell Technology i obecny w suplementach kilku firm na świecie, także w Polsce. Jest hydrolizatem zawierającym 20% siarczanu chondroityny, 10% kwasu hialuronowego, 60% kolagenu typu II, a także inne składniki występujące w chrząstce i tkankach łącznych. W badaniach klinicznych wykonanych przez wiele ośrodków wykazano, że suplementacja nim powoduje szereg pozytywnych efektów przy jednoczesnym braku działań ubocznych. Badania obejmowały zastosowania w chorobie zwyrodnieniowej stawów, reumatoidalnym zapaleniu stawów, osteoporozie, postępującej wraz z wiekiem degradacji skóry oraz wpływ na gojenie się ran. Wszystkie wykazały pozytywne działanie w stosunku do placebo, a bezpieczeństwo stosowania dodatkowo zostało potwierdzone przez wyspecjalizowane laboratoria badaniami zarówno podprzewlekłej, jak i ostrej toksyczności. Wydaje się, że jest on jedną z najbardziej optymalnych w tej chwili formuł zapewniających skuteczną suplementację opisywanymi trzema składnikami. Jakkolwiek dostępnych jest wiele preparatów zawierających te składniki, pojedynczo, czy też w różnych kombinacjach, ich skuteczność bywa różna w zależności od zawartości i dawki. Np. niedenaturowane kolageny są słabiej wchłanialne ze względu na ich wysoką masę cząsteczkową, niewielkie dawki HA nie zapewniają wystarczającego działania, a brak depolimeryzacji GAG także powoduje ich niewystarczającą przyswajalność. Suplementacja wieloma składnikami tkanek łącznych jest bardzo popularna i przynosi często pożądane skutki, jednak warto zawsze śledzić postęp w tej dziedzinie, aby zapewnić jak najbardziej optymalne w danym czasie efekty.

Opracowanie dr n. farm. Piotr Nawrat
Dział Naukowo-Edukacyjny Solgar
Bibliografia u autora.