Jagodowa legendaW lokalnym dialekcie rdzennych mieszkańców dorzecza Amazonki nazwa acai oznacza dosłownie „owoc, który płacze” lub„owoc dający wodę”.Według powszechnie znanej legendy wśród mieszkańców tego regionu, dawno temu żyła młoda kobieta o imieniu Iaca, którejojcem był wódz plemienia. Plemię, na którego czele stał jej ojciec, rozrosło się do takich rozmiarów, że wyżywienie jegostało się poważnym problemem. Po śmierci głodowej swojego dziecka córka wodza Iaca pogrążyła się w strasznej rozpaczy.Pewnego dnia usłyszała płacz – zdawało się jej, że jej dziecka. Wybiegła na zewnątrz i na obrzeżach wioski ujrzała drzewopalmowe wyrastające w miejscu, skąd dochodził płacz. Z rozpaczy usiadła pod drzewem, łkając. Nazajutrz członkowieplemienia znaleźli jej zapłakane ciało pod nowo wyrosłym drzewem palmowym. Od tego momentu owoce z tego drzewapomagały mieszkańcom zaspokoić głód i odzyskać energię. Po tym zdarzeniu wódz plemienia nadał temu drzewu imię poswojej córce Iaca – Acai (to jej imię czytane od końca).Acai (Euterpe oleracea) to owoce rosnące na szczytach ogromnych drzew palmowych w głębi lasów deszczowych na obszarzedorzecza Amazonki. Owoce acai są podobne do winogron i dojrzewają sezonowo, w podobny sposób przechodzącod barwy zielonej do bardzo głęboko fioletowej. Wśród rdzennych mieszkańców brazylijskiej Amazonii Północnej IndianAnobami owoc ten cieszy się sławą składnika niezbędnego dla zdrowia i utrzymania sił witalnych.Obszar przez nich zamieszkiwany jest pełen niespotykanych nigdzie indziej gatunków roślin. Wiele z nich ciągle pozostaje dlanauki nieodkrytą i niepoznaną zagadką, choć od wieków plemienni szamani używają ich do leczenia wielu chorób. Spośród2000–3000 owoców poznaliśmy bardzo niewiele. Do takich odkrytych niedawno można zaliczyć skarb amazońskich lasów– jagodę acai. Przez rdzennych mieszkańców tych regionów bywa nazywana sekretem długowieczności.

Budowa i skład

Bardzo ciekawie wygląda skład tej jagody. Jest ona dobrymźródłem energii dla organizmu; 100 g dostarcza około 534kcal. Zawiera 60% kwasów tłuszczowych jednonienasyconych(w tym 52% kwasu oleinowego) i 11% wielonienasyconychkwasów tłuszczowych (w tym 12% kwasu linowego).Nasycone kwasy tłuszczowe stanowią około 28%.W acai stwierdza się również obecność trzech fitosteroli – ß–sitosterolu (0,44 mg/g), kompesterolu (0,03 mg/g) i sigmasterolu(0,04 mg/g).Owoc ten charakteryzuje się dużą zawartością błonnika pokarmowegoprzy bardzo małej zawartości cukrów prostych.Uwagę zwraca duża zawartość białka (8,1 g/100 g i obecnośćw jego spectrum 19 aminokwasów, w tym wszystkich egzogennych).Obecność witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A i E) naturalniekoreluje z zawartością tłuszczów w tej jagodzie.Znajdziemy w niej również całe bogactwo witamin z grupy Bi wiele składników mineralnych (magnez, miedź, cynk, mangan,selen, krzem, molibden). Warto tu nadmienić, iż zdaniemwielu badaczy jagoda acai zawiera ponad 50 niezidentyfikowanychdotąd substancji, które nie występują w innychowocach.Naukowców jednak najbardziej zafascynował ogromny potencjałantyoksydacyjny polifenoli zawartych w acai.

Właściwości jagód acai

Owoc acai charakteryzuje ogromny potencjał antyoksydacyjny.Badania wykazały, że jest w nim znacznie więcej silnieaktywnych antyoksydantów niż w czerwonych winogronachi nawet 30-krotnie więcej niż w czerwonym winie. Ta „super jagoda”posiada udokumentowany wysoki potencjał prozdrowotny,który zawdzięcza swojemu wyjątkowemu składowii warunkom klimatycznym, w których rośnie. Do tej pory nieznaleziono na świecie surowca (owocu), który pod względemwartości odżywczej mógłby z nią konkurować.

Ocena potencjału antyoksydacyjnego

Każda komórka ludzkiego ciała musi odpierać codziennieokoło 10000 ataków ze strony reaktywnych form tlenuzwanych wolnymi rodnikami. Postępujące zniszczenia powodowanew całym ustroju przez ciągłe ataki biochemicznewolnych rodników zostały gruntownie udokumentowanew literaturze naukowej. Na przykład w starszych komórkachstarzejących się zwierząt naukowcy stwierdzili dysfunkcjęjednej na trzy funkcjonujące proteiny – wskutek uszkodzeńprzez wolne rodniki.Coraz więcej dowodów naukowych pokazuje, że polifenolew jagodach o właściwościach antyoksydacyjnych silnie wpływająna wiele chorób zwyrodnieniowych od nowotworówi miażdżycy po zaburzenia kontroli glukozy we krwi i gospodarkilipidowej.Jednak dopiero od niedawna publikowane są dowody naukowepotwierdzające silne właściwości antyoksydacyjnych jagódacai. Całkowita zawartość związków fenolowych w owocachacai jest wysoka, wynosi 328 mg/100 g. Spośród wszystkichpolifenoli roślinnych w niej zawartych uwagę zwraca wyższyniż w innych owocach poziom cyjanidyny i jej związkówpochodnych, wśród których dominuje 3-glukozyd cyjanidyny.Jego zawartość w miąższu wynosi około 1040 mg/l. Najnowszebadania pokazują, że tak pełny profil polifenoli jagód acaizapewnia optymalną ochronę antyoksydacyjną.

Wskaźnik ORAC

Do ustalenia wartości potencjału antyoksydacyjnego różnychzwiązków organicznych stosuje się standardowy wskaźnikORAC – określany jako zdolność absorpcji rodników Henoya–Oxygen Radical Absorbance Capacity.Test ORAC został opracowany przez naukowców z USDAHuman Nutrition Research Center on Aging przy UniwersytecieTufts. Uważany jest za jeden z najbardziej dokładnychi wiarygodnych z metod pomiaru zdolności absorpcjiwolnych rodników przez antyoksydanty. Mierzy on zarównostopień, jak i szybkość hamowania przez dany produkt spożywanydziałania środka utleniającego.Następnie te dwie wielkości wykorzystuje się do wyliczeniapojedynczej wartości, która stanowi dokładnie ocenę różnychrodzajów antyoksydantów.Wartość ORAC danego produktu jest proporcjonalna dozawartości polifenoli. Owoce i warzywa o wyższej wartościORAC (ciemniejszej barwie) skuteczniej hamują wolnerodniki niż te o jaśniejszej. Szacuje się, że dla utrzymania minimumzdrowia wymagane jest spożycie produktów dostarczającychokoło 5000 jednostek ORAC dziennie, jednak dlaoptymalnej ochrony antyoksydacyjnej tkanek potrzebne jestkilka razy więcej.Wybrane produkty o najwyższej wartości ORAC (w 100 g):jagoda acai (18400); jeżyna (5100); borówka czarna (4200);wiśnia (2100); czarne porzeczki (1160); brokuły (900); paprykaczerwona (710); cebula (450).

Działanie prozdrowotne jagody acai

Działanie prozdrowotne jagód acai związane jest w pierwszejkolejności z ich wysokim potencjałem przeciwutleniającym– zdolnością do usuwania wolnych rodników. Wiadomo,że wolne rodniki są czynnikiem powodującym wiele choróbcywilizacyjnych, takich jak choroba niedokrwienna serca, artretyzm,nowotwory.Wolne rodniki są też głównym powodem procesu starzeniasię komórek, tkanek, a tym samym całego naszego organizmu.Działanie antyoksydacyjne (przeciwutleniające) polega z jednejstrony na hamowaniu oksydacyjnego procesu niszczeniakomórek przez wolne rodniki, a z drugiej strony na udzialew aktywowaniu oraz ciągłej odnowie i ochronie wielu przeciwutleniaczyw naszym organizmie, które uległy uszkodzeniuczy unieczynnieniu.Bardzo aktywne przeciwutleniacze zawarte w acai mogą zatemwzmocnić potencjał antyoksydacyjny całego organizmui tym samym jego odporność. Wykazano, że odpowiednipoziom pobranych z dietą związków przeciwutleniającychstymuluje procesy immunologiczne i wzmaga możliwościobronne samej komórki.

Profilaktyka przeciwnowotworowa

Uważa się, iż jagoda acai wykazuje się właściwościami hamującymirozwój komórek nowotworowych i jednocześnie wspomagającymi walkę z rakiem. Z jednej strony aktywne przeciwutleniaczeniszczą i unieczynniają wolne rodniki zagrażająceDNA, z drugiej strony działają ochronnie na DNA jądroweoraz mitochondrialne, zapobiegając mutacjom komórek.Mieszaniny polifenolowe przecieru z jagód acai i ekstraktówz olejów hamowały namnażanie się komórek raka jelita grubegou ludzi w warunkach laboratoryjnych nawet o 90%.W podobnym badaniu nad ludzkimi komórkami białaczki wykazano,że polifenole zawarte w acai redukują namnażaniekomórek o 56-86%. Badanie to wykazało, że przeciwutleniaczew jagodach acai docierają do ludzkich komórek w postaciw pełni funkcjonalnej i skutecznie neutralizują wolnerodniki przy użyciu bardzo małych dawek. W kolejnym niedawnoprzeprowadzonym badaniu stwierdzono, że jagodyacai mogą przyspieszać apoptozę (zaprogramowanie genetycznieśmierci) komórek białaczki in vitro.

Inne działanie na poziomie komórkowym

Warto pamiętać, że walka organizmu o utrzymanie zdrowiaodbywa się na poziomie komórkowym.Badania wykazały, że przeciwutleniacze zawarte w acai(i nie tylko) po przedostawaniu się do komórki nie tylkounieaktywniają wolne rodniki, ale wywierają wiele innych korzystnychdziałań, począwszy od niszczenia bakterii E. coliw układzie moczowym aż do wzrostu dynamiki i skutecznościwytwarzania witaminy D w skórze pod wpływem słońca.W jagodach acai znajdują się także takie substancje jak flawony,flawonoidy oraz izoflawonoidy, które niszczą lub hamująrozwój bakterii i wirusów.

Wpływ na układ krążenia

Stwierdzono, że szybko wchłaniające się związki występującew acai mogą korzystnie wpływać na regulację ciśnieniatętniczego krwi. Tłuszcze zawarte w acai wraz z fitosterolamiwspomagają proces regulacji poziomu cholesterolu w organizmie.Koncentrat z acai hamuje tworzenie się złogów cholesterolu.To zasługa oczyszczającego działania polifenoli. Część związkówzawartych w acai działa ochronne i wzmacniająco namięsień sercowy i ściany naczyń krwionośnych.

Działanie ochronne na wzrok

Badania wykazały, że jagoda acai ze względu na duże wartościkarotenoidów, a szczególnie luteiny i zeaksantyny wykazujedziałanie ochronne na wzrok, przyczynia się do hamowaniadegeneracji rogówki oka i katarakty.Działanie ochronne na układ trawieniaCiekawą i korzystną właściwością jagody acai jest zdolność doregulacji poziomu cukru we krwi. Związki fenolowe zawartew acai działają również korzystnie na sam proces trawieniaw organizmie. Polifenole zapobiegają chorobie wrzodowej,refluksowi, wspierają również proces usuwania toksyn z organizmuw czasie trawienia.

Działanie na pracę mózgu

Wysoki potencjał antyoksydacyjny jagód acai także korzystniewpływa na pracę mózgu, co może mieć istotne znaczeniew walce ze stresem, wyczerpaniem emocjonalnym.Odżywiając mózg, acai ma wpływ na jego funkcjonowanie.Badania pokazują, że wstępne zastosowanie acai do tkanekmózgu z kory mózgowej, móżdżka i hipokampu pozwalałoograniczyć uszkodzenia rodnikowe lipidów i białek wewszystkich testowanych tkankach mózgu. Może to miećistotne znaczenie w leczeniu schorzeń neurologicznych,w tym w chorobie Alzheimera i Parkinsona.

Inne badania

Zbadano również pozostałe rodzaje bioaktywności związanez wpływem na stany zapalne i odporność. Stwierdzono,że jagody acai mogą być silnym inhibitorem cyklooksygenazCOX-1 i COX-2.

Suplementacja

Jagoda acai jest surowcem delikatnym i krótkotrwałym. Pouzyskaniu dojrzałości szybko opada i musi być spożyta zarazpo zbiorach.Ze względu na bardzo wysoką aktywność endogennychenzymów komórkowych mniej więcej po 12 godzinach pozbiorze jagody ulegają zepsuciu. Stąd renomowani producencii dostawcy natychmiast je liofilizują i następnie dalej starannieprzetwarzają.Suplementy zawierające acai najlepiej nabywać w Aptece,farmaceuta z pewnością doradzi, co do rodzaju preparatu,możliwości zastosowania i sposobu spożywania. Najwyższejjakości preparaty są standaryzowane, hipoalergiczne i nie zawierajążadnych sztucznych dodatków konserwujących, barwiących,czy smakowych.Dzienna skuteczna fizjologicznie porcja to odpowiednio3000 mg sproszkowanych nieprzetworzonych jagód lub 150mg ekstraktu z jagód acai.

Piśmiennictwo:

1. Availability of food-based natural antioxidant (http://naturalantioxidants.org) – artykuł o źródłach naturalnych przeciwutleniaczy w pożywieniu.
2. An Evidence-based Systematic Review by the Natural Standard Research Collaboration: Acai (Euterpe oleracea). Copyright©2009 www.naturalstandard.com. Cambridge, MA.
3. Mertens-Talcoutt SU et. al. Pharmacokinetics of anthocyanins and antioxidant effects after the consumption of anthocyanin – rich acai juice and pulp (Euterpe oleracea Mart) in human healthy volunteers. J Agric Food Chem. 2008;56(17):7796-802.